Müzik endüstrisi ekonomi ve hayata dair ne söylüyor?

“Kazanan hepsini alır, kaybedenin değeri yoktur.” – Benny Andersson ve Björn Ulvaeus (ABBA’nın ‘The Winner Takes It All’ şarkısından) Amerikalı …

21 Ağustos 2021 17 views 0
reklam

“Kazanan hepsini alır, kaybedenin değeri yoktur.” – Benny Andersson ve Björn Ulvaeus (ABBA’nın ‘The Winner Takes It All’ şarkısından)

Amerikalı iktisatçı Alan B. Krueger’ın, Musiki Yapıtı Sahipleri Kümesi Meslek Birliği (MSG) teşebbüsüyle ülkemizde de yayınlanan ‘Müzikonomi’* (Rockonomics) kitabının kapağında müellifin, çevirmenin (Ergin Özler) ve kitabın ismi dışında şu soru cümlesi bulunuyor: “Müzik sanayisi iktisat ve hayata dair ne söylüyor?” Bu cümle beni uzunca düşündürdü. Hayatı anlam(landırm)aya çalışırken her şeyden çok sanata, en çok da müziğe yaslanmaya çalışan bir iktisat mezunu olarak bu soru, çizdiğim yola paralel ve kendime dair de bir şeyler içeriyor. Kitabı okuduğum müddette de çabucak hemen her satırında ziyadesiyle tanıdık mevzular ve içeriden anekdotlar gördükçe 25 yıl evvel başlayan müzik sanayisi seyahatimin vakit tünelinde gidip geldim.

Kitabın anlatımı çok yalın ve direkt, mevzuların kalbine dokunuyor, tespitini yapıyor, sıkıntısını anlatıyor ve devam ediyor. Sadece birkaç kısmın ismi dahi hem varlıklı içeriği hakkında uygun fikir veriyor, hem de bu yazının gayesine hizmet ediyor: “Parayı Takip Et: Müzik Ekonomisi”, “Süperstar Ekonomisi”, “Sahtekârlık, Dolandırıcılık ve Müzik”, “Bulanıklaşan Sonlar: Dijital Dünyada Fikrî Mülkiyet”, “Müzik ve Refah”.

Müzik ve bilhassa müzik sanayisi, genelde Krueger üzere ‘mühim’ alanlarda hatırı sayılır muvaffakiyetleri olan insanların, araştırmalarını adamak, kuramlarını sınamak, ehliyetlerini hizmetine sunmak üzere seçtiği bir alan değildir. Ancak Krueger, yazdığı satırlardan kolay kolay anlaşılıyor ki önemli bir müzikseverdi ve kendisininkine benzeri pozisyondaki akademisyenlerin, iktisatçıların ve hatta ABD Lider Danışmanlarının dokunmaya tenezzül etmeyeceği ‘müzik’ ve ‘müzik endüstrisi’ üzere kaygan bir alanda yazmaya cüret etmişti. Alanında en tanınmış çalışmalarını taban fiyat üzerine yapmış, iktisat bilimini katı kuramlar ve anlamsız sayılardan çok insanların hayatlarını uygunlaştırmak uğruna inceleyen biri olması da tesadüf değildi kanımca. Formasyonu ve kabiliyeti doğrultusunda da onun için rastgele bir hususta yazmak, her vakit meşakkatli bir çalışmanın ve metodik bir araştırma sürecinin eseri oluyordu muhtemelen. Müzik uğruna bu vakti ve emeği vermiş olduğu kitabında müzikten, müziklerden, müzik muharrirlerinden ve müzisyenlerden bahsederken onlara derin bir hürmet ve tutkuyla yaklaştığı rahatça algılanıyor.

‘MÜZİK BEŞERİ’NİN KIRILGANLIĞI

Alanının dünyada önde gelen isimlerinden bir olan 1960 doğumlu Krueger’ın, 2019 yılında kelam konusu kitabının yayımlanmasına kısa bir vakit kala intihar sonucu vefatından haberdar olmak, bugüne kadar etrafında bu dal içinden çok sayıda intihar yahut istem dışı mevt gerçekleşen biri olarak beni derinden sarstı. Okuduklarımdan, onu intihara götürenin zihinsel/ruhsal rahatsızlıklar olduğunu anlıyorum. Tıpkı yaratıcı bölümlerin birçoklarında meydana gelen intihar olaylarındaki üzere. Kitabın varlıklı içeriği kadar, müellifinin hüzünlü vefatı da ilgimi çekti ve beni bu yazıya sevk etti diyebilirim. Çünkü Krueger’ın kimi satır ortalarında, söz tercihlerinde artık bahsedeceğim tipten bir kırılganlık sezinledim.

Bu işlerin içindeki, etrafındaki beşerler genelde bir yerlerde ruhu kırılmış, ekseriyetle başı da kırık, müziğe, müziğe, melodiye zaafı olan insanlardır. Zirvesinden tırnağına fazla değişmez bu. Müziğin yaratıcısı da, yaratıcının yarattığını umuma en albenili halde sunmak için stüdyoda çalışan prodüktör de, kayıt alan ses masalarının ardında düğme çeviren teknisyen de, sahnede ağır aksamlar taşımak ve kurmakla yükümlü olan bir işçi de, ensesi kalın bir üretimci da, hatta aslen bir satış elemanı olan diyelim üçkağıtçı bir menajer dahi müziğe karşı yumuşak karınları, çok düzgün gizlemeyi başarsalar da bir yerlerde derin yaraları, sıkıntıları olan paydaşlardır. Müziği üreterek şifa arama kabiliyeti bulunmayan, onun tüketimiyle de tatmin olmayan birçok kişi bu bölüme bir bakıma yara sarmaya, avunmaya girer. Ve dalın acımasız çarkları ve yozlaşmaya meyilli niteliği, bırakın şifa olmayı, veba üzere tüketir kimilerini.

MÜZİK SANAYİSİ: TEŞHİR DOLU BİR ZİYAFET MASASI

Müzik sanayisi denen dışı sizi içi beni yakar canavarın bilhassa ülkemizde kendine has bir yeri olduğunu düşünüyorum. Ekseriyetle her ikisi de eşsiz birer illüzyon alanı olan siyaset ve toplumsal medya gereci olarak değerli bir fonksiyona sahip. Müzik son derece değerli ve hayatın neredeyse hem her anında, hem her alanında var. Üretimi, münasebetiyle arzı bol, hasebiyle kalabalık ve yer yer kaotik. Eserlerin kimilerinin kendisinde de, onların umuma ileti(şi)mi ve sunumuyla ilgili de birçok sorun ve ağır bir kakofoni mevcut. Buna karşın, işin içinde olmayan kamuoyunun, hakkında çok az fikir sahibi olduğu, sanatkarlar (‘ünlüler’) tarafından söylenen ve yazılan her şeyi mutlak gerçek ve yanlışsız olarak algıladıkları ve çoğunlukla alkışladıkları bir spektrum kelam konusu. Haliyle ne vakit içeriden bir kıssa, bir bilgi paylaşılsa sıradan bir alana göre daha fazla ilgi uyandırıyor, çünkü gereç var; gereç bol ve lezzetli. Ekseriyetle teşhir ve temaşanın, mübalağa ve kibrin çekip çevirdiği, niceliğe tapılan ve patlayıncaya kadar tıkınılan bir ziyafet masası, etrafında oturulan. Masadaki seçkinler, kameraların önünde yahut toplumsal medya hesaplarında iştahla yediklerini stantlar, orta sıra da bilgece kürklerine yedirirken, servis elemanları da tökezleye tökezleye, düşe kalka etraflarında koşturur. Bazen de kimileri düşer lakin kalkamazlar. İşte bu kalkamayanlardır, kalkamadıklarında kalkamayışlarıyla yakınındakileri çok şaşırtan. Bir-iki gün haklarında birkaç methiye düzülür, o da şanslılarsa, sonra da unutulur masraflar.

Çağımızda ziyadesiyle yırtıcılaşmış, teknolojiyle birlikte birtakım güç merkezlerine her zamankinden daha fütursuz bir hırsla hizmet eden kanserleşmiş aygıtları menfaat uğruna harlayarak kullanan sanatkarlar ve simsarları, birlikte hizmet ettikleri, kendilerine yonta okşaya içinden çıkılmaz bir vakuma dönüştürdükleri bu girdabın yutarak yok ettiği onca dev sanatkarın ve naçiz işçinin anısı uğruna biraz daha temkinli olabilseler, neden en başta müzikle iştigal ettiklerini bir hatırlasalar nasıl olur sanki?

Bu yazıyı, bilhassa yakın devirde lakin aslında mütemadiyen ve istisnasız bir ümitsizlik sonucu kaybettiğimiz onlarca müzik kesimi çalışanına ve müzisyenlere ithaf ediyorum. Ayrıyeten, beğeniyle okuduğum ve bu işlerle uğraşan, baş yoran herkese tavsiye edeceğim ‘Müzikonomi’ isimli bu bedelli kitabın Türkçe baskısının ülkeye kazandırılmasına önayak olan eski yol arkadaşım Harun Tekin’e teşekkür ederim.

*Alan B. Krueger, MÜZİKONOMİ (İstanbul: MSG & Mundi Yayınları, 2020)

BENZER KONULAR