Ümit Kıvanç: Demirtaş, Türkiye siyasetinin kaldığı batak çamurdan çıkabilmesini sağlayabilecek bir şahsiyet

İstanbul Üniversitesi Basın Yayın’ı bitirdikten sonra Milliyet Gazetesi yazı işlerinde çalışmaya başlayan Ümit Kıvanç, oradan Cumhuriyet’e …

01 Eylül 2021 29 views 0
reklam

İstanbul Üniversitesi Basın Yayın’ı bitirdikten sonra Milliyet Gazetesi yazı işlerinde çalışmaya başlayan Ümit Kıvanç, oradan Cumhuriyet’e, akabinde da İrtibat Yayınları’na geçer. Çeşitli gazete ve mecmualarda yazan Kıvanç, öyküler ve romanlar kaleme alır. “Şarkılarla Geçtim Aranızdan”, “Uçurtmam Tellere Takıldı” ve “Ağlama Anne Hoş Yerdeyim” üzere çok sayıda seyirci tarafından izlenen belgeselleri yöneten Kıvanç’ın kısa sineması “Ah, Asuman!”, 1 Eylül Dünya Barış Günü’nde Altyazı Fasikül Gösterimleri kapsamında izleyicilerle buluşacak.

1 Eylül Çarşamba günü saat 21.00’de izleyici ile buluşacak olan “Ah, Asuman!” sinemasının direktörü Ümit Kıvanç ile bir ortaya geldik. Kıvanç’la, Selahattin Demirtaş’ın birebir isimli hikayesinden, Gaye Boralıoğlu tarafından beyazperdeye uyarlanan sinema hakkında, belgesel ve kurmaca sinema ortasındaki bağlantı üzerine konuştuk.

Dokuz ay evvel sizinle belgesel direktörleri röportaj dizisi kapsamında bir röportaj yapmıştık. Bu röportajda, günlerinizin nasıl geçtiğini sorduğumda, “Sabah kalkıyorum, hava hoşsa ‘Osman gökyüzünü göremiyor’ diye üzülüyorum, berbatsa ‘Bircan ne yapıyordur’ diye üzülüyorum, Selahattin Demirtaş’a üzülüyorum, Gültan Hanım’a üzülüyorum. Pencereden bakınca gördüğüm çöp konteyneri var; günde beş kere dolup boşalır. Oradan ekmeğini çıkarmaya çalışanları gördükçe üzülüyorum. Bizi yönetenler bize daima hakaret ettikçe, bizi tehdit ettikçe, aşağıladıkça üzülüyorum.” diyerek cevap vermiştiniz. Mevcut durum değişmedi lakin sizin ruh halinizde bir değişiklik oldu mu? Nasıl hissediyorsunuz?

Olmadı bir değişiklik. Her şeyi daha sakin karşılayabilmek için ilaç falan kullanır oldum. En berbatı, dünyada insanların umut bağlayacağı, var etmek için uğraşmaya değecek, hem azıcık hayalperestçe hem ikna edici, en azından “olsa ne hoş olur” kuvvetiyle insanları dayanışma içinde birlikte harekete sevk edecek alternatifin olmayışı. Alternatif oluşturabilecek insanların birçok ellerinde hazır reçete olduğunu vehmediyor, meğer dünya on-yirmi sene evvelki dünya bile değil. Türkiye’de o denli bir anlamsız, düzeysiz, acımasız, pespaye cendere içindeyiz ki bütün insanlık olarak içine sürüklendiğimiz girdabı fark edemiyoruz bile. Keşke birlikte uğraşmak en aziz paha olsaydı.

‘HİKÂYEYİ SEÇME SEBEPLERİMDEN BİRİ, SİYASİ İÇERİKLİ OLMAYIŞI’

“Ah, Asuman!” projesi nasıl ortaya çıktı? Gerek ‘Seher’de, gerekse de ‘Devran’da pek çok kıssa vardı. Neden bu öyküyü seçtiniz?

Birkaç sebebi var. Birincisi, pek kolay, pek sağlam, sinemayla uğraşan herkes için çok anlaşılır: Öyküyü okuduğumda, “bundan ne hoş kısa sinema olur” demiştim. Sonra sonuca vardırılmayan bir teşebbüse kalkışıldı, birçok direktör kıssalardan birini seçip çekse diye. Ben de buna niyetlendim. O teşebbüs olmadı ancak biz birkaç kişi, öteki birçok insanın da istekli iştirakiyle, kendi ortamızda organize olup yapmayı başardık. Öyküyü seçmemin ikinci sebebi, sürprizli, esprili oluşunun yanı sıra, siyasi içerikli olmayışı. Şahsen, Selahattin Demirtaş’ın, bizdeki siyasetçi tipinin çağrıştırdığı tek boyutlu insanlardan olmadığını, tersine, birçok alanda yetenekli, yaratıcı bir insan olduğunu düşünüyorum. Ömrü gasp edilerek uğradığı büyük haksızlığın yanı sıra, ona yalnızca siyasetten bahsedebilir muamelesi yapmak da haksızlık. Çok derin ve muzip bir gözlemci ve anlatıcı bu adam bir kez. “Demirtaş’ın öyküsünden sinema yapmışlar” denince, hele bir de benim adım işin içinde olunca beşerler baştan siyasi bir şey bekler muhtemelen. Bu beklentiye verilmiş esprili bir karşılık üzere düşünebiliriz yani. Üçüncü sebepse, daha geride: Sinemasal atraksiyona fazla imkân vermeyen, derinlik bakımından acayip imkânlar sunmayan, üstelik bir otobüsün içinde ve yalnız iki kişi ortasında geçen bir öyküyü hoş bir kısa sinemaya dönüştürmek ve izletmek, hele bu hız ve bin bir görsel atraksiyon evresinde, kendine nazaran argümanı olan bir teşebbüs. Bunu becermek istedim.

Sizin sinema anlayışınızı takip eden insanlarda, “Ümit Kıvanç kurmaca sinema çekmez” fikri hâkimdi. Lakin siz kurmaca bir sinema yaptınız. Sineması izlediğimde, form olarak belgesel sinemaya yakın bir biçim tercih ettiğinizi gözlemledim. Yolcuların imgelerine yer vermeniz, doğrusal bir kurgu mantığı izlemeniz bu niyetimi destekliyor. Siz bu bahiste ne düşünüyorsunuz?

Pek katılmıyorum. Birincinin, ben kurmaca sinema çekmeyi çok isterim. Kalkıştım da. Arkadaşlarım takviye oldu. Lakin bir kazık yedik ve yattı. Var projelerim fakat oturup senaryolaştırmıyorum, nasıl olsa çekemeyiz diye. Kabul edelim ki, bu yaştan sonra “ilk film”ini çekecek, benim üzere, siyasi içerikli belgeselden diğer şey yapmaz görünen birine kimse yanlışsız dürüst para “yatırmaz”. Ayrıyeten sorun yalnızca para da değil. Sinema seti insani şiddetin kol gezdiği, pek çok beşerle boğuşmanız gereken bir arena. Orada otoritenizi kabul ettirmek için alçakgönüllü, samimi davranmamanız, kendinize çok ehemmiyet vermeniz ve buna dokundurmayacağınızı hissettirmeniz lazım. Bu yüzden, yalnız yakından tanıdığım, sevdiğim birkaç kişilik bir grupla bir kurmaca uzun sinema çekmek isterdim.

“Ah Asuman”da belgesel sinemaya yakın bir durum olduğunu sanmıyorum. Kıssada doğrusal bir kurgu var, diyorsunuz ancak sinemanın en başında yıllar sonrasına ilişkin bir sahne izliyoruz. Bütün sinema flash-back kabul edilebilir yani. Orada, evet, doğrusal akış var. Ancak bu kıssayla ileri sıçramalar, geri atlamalar yapıp oynamak manalı olmazdı. Elimizde esprili, kolay, temel olarak anlatıcının büyüleyiciliğiyle akan bir öykü var. Buna böylesi uygundu bence.

Yolcuların imgelerine gelince. Sinemaya, kıssada olmayan kimi detaylar katmak istedim. Yolcuların manzaralarıyla ya o sırada konuşulan yahut az evvel konuşulmuş olan bir şeylerin alâkası var daima. Fahri’nin anlattığı kıssada geçen birtakım detaylarla yolcu imgeleri ortasındaki kontaklar çok açık ve ortada değil. Fakat fark edenler için ek minik sürprizler olsun ya da tahminen yolcuların hali anlatılanı öteki istikamete gerçek azıcık uzatsın üzere gayelerim vardı. Yani belgesele de daima katmak istediğimiz, kıssalar içeren, bu manada dramatik diyebileceğimiz yükler üstlenen imajlar gibi…

Yeniden sinemada sizin sinemanızla büsbütün ayrılan bir nokta daha var. Siz, gerçek yerleri kullanan bir direktörsünüz. Lakin “Ah, Asuman!”ın tamamı stüdyoda çekildi. Bu durum sizi zorladı mı? Sonuçta direktör olarak alışkın olmadığınız bir dünya…

Setlerin yabancısı değilim. Çeşitli işlerde çalıştım. Sette beni yadırgatan ve irkilten, üstte kelamını ettiğim insani sorunlar. Alttan aldığınız için tepenize çıkmaya hazır insanların varlığı. Ayrıyeten, belgeselde de, şayet imkân bulabilirsek, ortam, yer, ışık, atmosfer, birçok şeyi düzenlemeye çalışıyoruz. Şayet âlâ bir grup, yapım meselelerini sizin dikkatinizi dağıtmadan çözerse, set âlâ. Takım halinde çalışmak elbette hoş. Lakin işte…

Kurmaca ve belgesel sinema ortasındaki en bariz farklardan biri de oyuncu idaresi meselesi… “Ah, Asuman’”da profesyonel olduğu bilinen ve amatör olduğu düşünülen pek çok oyuncuya yer veriyorsunuz. Bu süreç nasıl işledi? Profesyonel oyuncularla çalışmak sizi zorladı mı?

Dediğim üzere, daha evvel oyuncularla çalışmayı gerektiren işlerde yer aldım. Ayrıyeten bizim sinemamızdaki iki oyuncu da rastgele beşerler değil. Settar Tanrıöğen’le tanışıyorduk ve benim “19 Ocak’tan 19 Ocak”a sinemamda “sunucu-anlatıcı”lardan biriydi. Halil Babür’le tanışmamıştım lakin arkadaşlarım tanıyordu. Kafaca anlaşabilecek insanlarız onunla da. Prova da yaptık makûl ölçüde. Sonuç bence üstün oldu. Settar, usta bir oyuncunun karakterin ruhunu nasıl kavrayıp geliştirebileceğini ve üsluba dökebileceğini, sineması nasıl zenginleştirebileceğini burada bir kere daha gösterdi. Halil de, rolün kendisini hapsettiği o daracık oyun alanında boşluk olmamasını, oradan daima güç çıkmasını sağladı. Sorunuza yanıtı şöyle de verebilirim: Hiç zorlamadı, çok zevkli oldu.

‘DEMİRTAŞ, TÜRKİYE SİYASETİNİN KALDIĞI BATAK ÇAMURDAN ÇIKABİLMESİNİ SAĞLAYABİLECEK BİR ŞAHSİYET’

Sinemanın bir dayanışma kanısıyla meydana geldiği hissediliyor. Sayın Demirtaş’ın, hikayesini kaleme aldığı sineması görebilme talihi oldu mu? Olduysa nasıl buldu?

Selahattin Demirtaş sineması alışılmış ki göremedi. Nasıl görsün? Ancak bir gün Başak Demirtaş ve kızlara gösterme bahtım oldu. Buna çok sevindim. Beğenmelerine daha çok sevindim. Bir görüş gününde Dılda ve Delal galiba baştan sona, detaylarıyla anlatmışlar sineması ona. Keşke ona gösterip tanışıp sohbet etme bahtımız olsaydı. Demirtaş bence Türkiye siyasetinin kazık kakıp kaldığı batak çamurdan sıyrılıp çıkabilmesini sağlayabilecek bir şahsiyet. Farklı olabilir siyasi ortamımız, onun üzere siyasetçilerle. Ancak işte… (Bu ikinci “ama işte…”, farkındayım.)

Sinemanın pandemi periyoduyla çakışması, gösterimleri de zora soktu. Hâlihazırda çeşitli şenliklerde sinema gösteriliyor –keza 25. Türkiye Almanya Sinema Festivali’nde bir ödül de aldınız- lakin önümüzdeki süreçte nasıl bir programınız var?

Salgın ve karantina problemleri canımıza okudu. Almanya ve Fransa’da birer şenlikte sinema gösterilecekti, ben de gidecektim, vize almıştım. Beklenmedik biçimde altı aylık, çok giriş-çıkışlı, doksan gün kalma haklı vize verdiler. Berlin’deki arkadaşlarımla program yaptık, bir-iki gün de gezer, biraları götürürüz diye. Gitmeme bir hafta on gün kala salgın ve karantina süreçleri başladı. Sonrası malûm… Bugüne kadar sineması ortaya çıkarmayışımızın nedeni, birçok şenliğin birinci gösterim kuralı koymasıydı. Hele internette açarsanız, şenlik talihi daha azalıyor.

Bizim sinema aslında “festival filmi” denen kategoriye girecek bir üretim değil. Bu, esprili, beğenilen bir kısa sinema (umarım seyredenler de bu türlü der). Sinemasal arayışlar, gerilerde muazzam derinlikler, çarpıcı sahneler, görsel atraksiyonlar falan yok. Kırk sene evvel de yapılabilirdi bu türlü bir sinema. Şenliklerden ödül falan beklemedim şahsen hiç. Ancak göndermeden de olmaz diye çok vakit geçti. Geleceğe yönelik rastgele bir programımız yok. 15 dakikalık sinema için orada burada gösterimler düzenlemek de mümkün değil. Zati internette açılınca bütün dünya seyredebilir oluyor.

Şahsî olarak önümüzdeki süreçte neler yapacaksınız? Hazırladığınız yeni bir çalışma var mı?

Şu anda, her yılki üzere, Hrant Dink Vakfı ödül sinemalarını hazırlıyorum. Bir de sürprizim olacak bu yılın sonunda. Belgesel nitelikli, görsel mantık bakımından alışılmışın dışında bir sinema. Açıkçası, birkaç ay sonra nasıl bir ortamda yaşayacağımızı hiç kestiremeden geleceğe yönelik program yapmak anlamsız görünüyor. Eskiler “ölmez sağ kalırsak” derlerdi, bunun sonlarını azıcık genişletip o denli diyeyim, doğal öteki sinemalar yapacağım. Lakin bunun için günlük haber takibi üzere bir işin yıpratıcılığından ve dikkat dağıtıcılığından azıcık kurtulabilmem lazım.

BENZER KONULAR