İlk ve Son: Deleuze ve hakikatin üretimi

Emre Özcan* BluTV’nin yeni üretimlerinden, şu ana kadar dört kısmıyla izleyiciyle buluşan Birinci ve Son dizisi, gerek oyunculuklarıyla gerekse …

07 Eylül 2021 99 views 0
reklam

Emre Özcan*

BluTV’nin yeni üretimlerinden, şu ana kadar dört kısmıyla izleyiciyle buluşan Birinci ve Son dizisi, gerek oyunculuklarıyla gerekse günümüzün partner ilgilerini muvaffakiyetle yansıtmasıyla övgüyü ziyadesiyle hak ediyor. Partnerler, ilgilerindeki mutlulukların, hüzünlerin, umutların, hayal kırıklıklarının, bir manada inişli-çıkışlı hallerin ekseriyetle kendi ilgilerine özgün olduğunu zannederler. Bu dizi, bunun aslında hiç de biricik bir şey olmadığını ortaya koyuyor.

Senaryosunu Hakan Bonomo’nun yazdığı, Can Karcı’nın yönettiği dizinin başrollerini paylaşan Özge Özpirinççi ve Salih Bademci, eksiksiz bir performans sergiliyor. Çiftin, 20’li yaşlarında tanışıp evliliğe ve çocuk sahibi olmalarına kadar uzanan 2011-2021 ortasındaki on yıllık seyahatleri, Haydar Ali Albayrak’ın belirttiği üzere orta sınıf romantik hikayelere sessiz sedasız bir başkaldırı niteliği taşıyor. Bu başkaldırının sebebi, dizinin saf/mutlak bir romantizm sunmuyor oluşu. Tıpkı Zizek’in “Parazit” sineması için dillendirdiği, “yoksulların şiddet kullanma biçiminin açıkça sergilenmesine” şahit olduğumuz gerçeğine misal bir tablo bu dizi için de geçerli.(1) Her ne kadar küçük burjuva alışkanlıklarına sahip olsalar da kıymetli bir hayat gayreti verdiklerini görmezden gelemeyeceğimiz çiftin bağlantıları de şiddet yüklü. Bu şiddet, agresif, klâsik aile yapısını ve alışkanlıklarını reddetmiş, her ortamda düşündüğünü söylemekten geri durmayan, ferdi alanını her daim savunan, dileklerini güçlü bir formda haykıran Deniz için geçerli olduğu kadar utangaç, ürkek ve aşkı karşısında kendisini “ezilmiş” hisseden Barış için de geçerli. Hatta münasebetlerindeki ritmi belirleyen değerli bir öge olarak açığa çıkan cinsellik de bu şiddetten hissesini alıyor. Dördüncü kısımda gördüğümüz bir seks sahnesi, Deniz’in Barış’tan intikam alma biçimine dönüşüyor. Deniz, bu sahnede “bedenimizin bu dünyada, fakat ruhumuzun gökyüzünde olduğu” seks biçimi olarak tanım ettiği “uçan seks”i zıdda çevirerek Barış’ın yüzüne çarpıyor. Bu, dizi boyunca izleyiciye hissettirilen “ilişki nereden nereye geldi” iletisinin bir öteki örneği.

Evet, ilginin nereden nereye geldiği birçok partner alakası için geçerli olabilecek acı bir gerçek. Diziyi şahane çözümlediğini düşündüğüm Özge Özpirinççi de bunu bir röportajında açıkça lisana getiriyor. Kendi alakasının Deniz ve Barış’ın münasebetine dönüşmesinden çekindiğinin altını çizen oyuncu, çiftin münasebetleri boyunca yaralarını güzelleştirmeyi tercih etmemesi sebebiyle münasebetin bitme noktasına geldiğini vurguluyor.(2) Nitekim de Deniz ve Barış, on yıl boyunca hiçbir vakit yaralarını sarmaya yönelmiyor. Pekala neden böylesi bir formülle karşılaşmıyoruz?

Fransız post-yapısalcılığının değerli isimlerinden Deleuze’ün ideoloji tarihine, Spinoza ve Nietzsche’yi de dahil edersek “hakikat” odağında değerli bir müdahalede bulunduğunu söyleyebiliriz. Hükümran Batı ideolojisinde hakikati isteyen temsil filozofları, daima kusurun gücünü değersizleştirmeye çalışmış, onu niyetin “kazası”/“sapması” olarak kurmuş ve hakikat dünya fikrinde bu dünyayı görünüm olarak ele alan bir istençten hareket etmişti. Hakikati bir uygunluğa değil, bilakis bir uyumsuzluğa yaslayan Deleuze ise Prensip Karadağ’ın belirttiği üzere, “onu, düşünsel aktiflikten bağımsız olarak varolan objektif bir gerçekliğe, bu gerçekliğin keşfine, keşfin uygunluğuna, ‘doğruluğuna’ bağlı olmaktan çıkarıp yaratılması gereken bir şeye dönüştürür; hem de her büyük filozof tarafından ‘yeni’ ve ‘sıra dışı’ biçimlerde.”(3) Münasebetiyle Deleuze, hakikati hem aşkın bir alanda keşfe bağlayan hem de aşkınsal öznenin icadı olarak ele alan yaklaşımlardan onu üretime eşitleyerek ayrılmaktadır.

. Hakikat üretimi niyetin gerçek pratiği haline gelmektedir. Bu, birebir vakitte niyetin uygun ve ahlaki bir tabiatı olduğunun reddedilmesiyle ve bu bağlamda düşünür ile hakikat ortasında kurulan yapay bir dostluk bağının yıkımıyla bağlantılıdır. Düşünürün doğruyu arzuladığı asla varsayılmaz ve düşünmenin yeterli niyetliliği kabul edilmez. Bu yüzden de Deleuze açısından artık philo-sophia’dan (bilgelik sevgisi olarak felsefe) değil, miso-sophia’den (bilgelik nefreti olarak felsefe) kelam edilir. Böylelikle fikirde öncelikli olan ihlal ve şiddettir; önvarsayılan hiçbir şeye yer olmaz ve her şey miso-sophia’den itibaren ele alınır.(4) Münasebetiyle niyet kendisini yeterli niyetli bir cogito’nun istenciyle değil, şiddetiyle duyurmaktadır. Düşünmenin zorlama ve şiddetle kanıda doğması onun özsel karakteridir. Niyete hükümran olan kuvvetlere dayalı makul bir zorlama olmadığında fikir, kendi İmgesiyle dolup taşar ve tanı(n)ma bağına hapsolur. Çünkü fikir ne doğuştandır ne de edinilmiştir, niyetin en yüksek biçimi ne tefekkürde ne de yasa koymada saklıdır. Fikir, bilme yoluyla değil, Heideggerci manada “henüz düşünmediğimiz” gerçeğiyle ortaya çıkar ve böylelikle düşündüğü şeyi temsil edecek bir konumdan uzaklaşır. Son kertede Deleuze açısından düşünen dahil olmak üzere kimseye ziyanı olmayan bir niyetin hiçbir manası yoktur.

Bunlardan hareketle Deleuze’de niyetin miso-sophia’ya, hakikatinse üretime bağlanması “ortak olan”ın inşasına dayanır. Diğer bir tabirle, temel sıkıntı hakikatlerin üretime yaslandırılıp ortak olan haline getirilmesidir. Diziye döndüğümüzde Deniz ve Barış’ın bunu başarıp başaramadıklarını sorgulamak gerekir. Çiftin birinci yılları epeyce tutkulu, eğlenceli bir akışla ilerlerken birbirlerine dair hakikatlerinin de güçlü olduğu anlaşılmaktadır. Lakin bunlar iki başka hakikattir. Gerçi bu hakikatlerini Deniz de Barış da bağlantılarının son anlarına kadar müdafaayı sürdürürler. Birbirilerinin akabinde döktükleri gözyaşları, Deniz’in güçlü durma telaşına karşın hiçbir vakit dinmez. Ayrılık ise artık bir çaresizliğin, tükenişin sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Yoksa hakikatin vefatı olarak değil. O yüzden buna bir “son” denilip denilemeyeceği şüphelidir. Büyük ihtimalle alakaları bittikten sonra dahi çiftin birbirlerine ait hakikatleri ayakta kalmaya devam edecektir. Fakat tekrar iki farklı hakikat olarak. Altını çizmek gerekir ki, yeni bir dünyanın kurulması, fakat evvelki hakikatin vefatıyla mümkündür.

O yüzden Özge Özpirinççi’nin sorguladığı yaraların sarılamaması sorunu, çiftin aslında hiçbir vakit birlikte olamadıkları gerçeğini görememekle alakalıdır. İçimden oyuncuya, “siz hiç birlikte olmadınız ki” demek geçiyor. Deniz ile Barış’ın hakikatlerini ortak olan haline getirdiğine hiçbir vakit şahit değiliz dizide. Zira, hiçbir vakit birbirlerine sınırsızca yanılgı yapma hakkını tanımadılar. Bağlantıları daima bir çaba ve güç birikimi üzerinden ilerledi. Sonucunda de hakikatleri daima iki farklı hakikat olarak kaldı ve ayrıldıktan sonra da bu biçimde kalacak görünmekte. Münasebetiyle problem yaraları sarmak değil, iki başka var olan hakikati ortak olan haline getirmektir. Deniz de Barış da hakikatlerini ortak olan halinde kılmak için ikinci bir bahtı hak ediyordu.

Deniz ve Barış’a seslenseydim, Pakize Barışta’nın yazdığı, Tarkan’ın seslendirdiği şu dizeleri haykırmak isterdim:

“Aşk incelik ister canım, hoyrat olma
Beni bu türlü sev, değiştirme, boş ver manaya
Bir güç savaşı değil bu, kendi haline bırak
Galibi yoktur ki hiç, aşk bu unutma…”

*Başkent Üniversitesi, Sosyolog

Dipnotlar

  1. Bkz. https://akilfikir.net/slavoj-zizek-parazit-filmini-muhtesem-yapan-sey-yoksullari-acimasiz-insanlar-olarak-tasvir-etmesidir/
  2. Bkz. https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/ozge-ozpirincci-umut-olmasaydi-su-an-karnimda-bes-bucuk-aylik-bir-bebek-tasiyamazdim-41878682
  3. Bkz. Karadağ, Prensip, “Yaratıcılık ve Öznellik.” Göçebe Düşünmek içinde, Metis, İstanbul, 2014, s. 50.
  4. Bkz. Deleuze, Gilles, Fark ve Tekrar, çev. Burcu Yalım & Emre Koyuncu, Norgunk, İstanbul, 2017, s. 191.
BENZER KONULAR