Global Kürt Film Festivali dosyası Temaşe’nin yeni sayısında: Kürt sineması güçlü filmleriyle geliyor

DUVAR – Londra Kürt Sinema Şenliği, bu yıl korona virüsü nedeniyle 10 Kürt sinema şenliğiyle birlikte bir prensip imza atarak “Global Kürt Sinema …

18 Eylül 2021 70 views 0
reklam

DUVAR – Londra Kürt Sinema Şenliği, bu yıl korona virüsü nedeniyle 10 Kürt sinema şenliğiyle birlikte bir prensip imza atarak “Global Kürt Sinema Festivali” olarak tasarlandı. 16 ile 27 Nisan tarihleri ortasında online olarak yapılan ve birçok ülkede onlarca sinemanın gösterildiği şenliğin teması, ‘Benim Kürdistan’ım’ olarak belirlendi.

Dünyanın birinci ve en büyük sanal Kürt sinema şenliklerinden biri olma özelliğini taşıyan şenlikte 100’ün üzerinde sinema, fiyatsız olarak izleyicilerle buluştu. Böylelikle Kürt sineması birinci sefer tıpkı anda dört kesimde, 100 bini aşan geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.

Kürtçe sinema mecmuası Temaşe’nin editörleri Armanc Dayan ve Fatoş Stêrk, mecmuanın son sayısını Küresel Kürt Sinema Şenliği ve Kürt sinemasına ayırarak geniş bir evrak hazırladı. Dayan ve Stêrk ile Küresel Kürt Sinema Şenliği’ni ve Kürt sinemasını konuştuk.

Armanc Dayan ve Fatoş Stêrk

‘KÜRT SİNEMASININ VARLIĞI TARTIŞMALARINI GERİDE BIRAKTIĞIMIZ BİRİNCİ BÜYÜK DİJİTAL İŞ’

‘Benim Kürdistan’ım’ temasıyla bir Küresel Kürt Sinema Şenliği düzenlendi. Yaklaşık yüz bin kişi şenlik kapsamında yayınlanan sinemaları izledi. 13 bin kişi ise üye oldu. Bu oldukça yüksek bir sayı. Yüz bin insanı tek bir noktaya kilitleyen şey neydi? Bunu nasıl kıymetlendirebiliriz, bu Kürt sineması sanayisinin oluşmasını tetikler mi?

Armanc Dayan: Çok insanı bir ortaya getiren şeyin yanlışsız adımlar olduğunu söyleyebiliriz. Şenliğin hitap ettiği kitlenin geniş olması bu adımların ne kadar da güzel atıldığına işaret ediyor. Kapsayıcı bir slogan, hakikat bir perspektif, profesyonel bir platform, hoş bir dizayn, düzgün bir grup ve sürdürülebilir bir tartışma ortamı. Bunların hepsi çok değerli ve pahalıydı. Bunu da şöyle kıymetlendirmek mümkün: Kürt sinemasının varlığı ve yokluğu tartışmalarını geride bıraktığımız birinci büyük dijital iş oldu bu şenlik.

Öbür birçok bahsin da miladı oldu. Kürt sinemasına dahil olan mevzular ve cinslerin neler olduğu, beslendiği noktanın değişebilir durumunun ne olduğu, Kürt direktörlerin yeni dünya sistemine nasıl entegre olabileceği veyahut bu yolun açılması için bütçe sorunsalını nasıl çözeceği üzere bahis başlıkları var. Öte taraftan işgal, parçalanmışlık ve göç ile imtihan olan Kürtlerin daha sinema salonlarına adaptasyonu olmamışken dijitale geçiyor olması beraberinde getireceği meselelerin ne olacağına ve nasıl çözüleceğine dair yeni bir tartışma alanı da açılmış durumda. Bunların hepsini göz önüne aldığımızda dijitalleşen dünyaya ayak uyduran bir atılım olarak görülebilir. Şayet bu harmoni durumu bu şenlik üzere yanlışsız temeller üzerine kurulursa Kürt sinemasının da bir sanayisi olmuş olacak. Ya da en azından dijital platformlara dahil olan bir Kürt sineması olmuş olacak.

Fatoş Stêrk: Şenliğin en manalı noktası muhakkak dört kesim Kürdistan ve diasporadaki Kürt sinema şenlikleri ile ortak gerçekleşmesiydi. Küresel Kürt Sinema Şenliği’nin öncülüğüyle böylesine büyük bir şenliğin olması çok pahalı. Pandeminin avantaja dönüşmesi olarak da görebiliriz bu durumu. Zira fizikî olarak bu kadar büyük bir şenlik yapmak mümkün olmayabilir. Kürt sineması var mı yok mu tartışmalarının geride kalmasına seviniyorum. Bu tartışmanın bize çok katkısı olduğunu düşünmüyorum. Kürt sinemasının sanayisinin oluşması için bu çeşit bir ortaya gelmeler çok değerli. Birlikte proje yapma ve üretme manasında çok yararı olur fakat bu tek başına tekrar kâfi değil. Kürtlerin bir devleti yok, sanayi yahut dal biraz da devletleşme ile gerçekleşiyor.

‘DİJİTAL DÜNYANIN HAYATIMIZA GİRMESİYLE KÜRT SİNEMALARI DAHA ÇOK YAYILIYOR’

Kürt sinemasına baktığımızda, Kürtçe şiir ve müziklerde olduğu üzere Kürtlerin maruz kaldığı baskılar, göç ve asimilasyon bahisleri işleniyor. Kürt sineması bunları dünyaya gösterme konusunda başarılı mı, bu gerçekliği olduğu üzere gösterebiliyor mu?

Armanc Dayan: Kürt sineması içinde göç, asimilasyon, baskı, hudut ve parçalanmışlık hususlarını sıklıkla görüyoruz. Bu hususların varlığı, Kürtlerin kendini tabir etme isteği ve bu üzere sıkıntıları dünyaya gösterme gayreti ön planda olsa da bunu net bir formda lisana getirememe üzere bir döngü kelam konusu. Bu bir başarısızlık değil ama bir çıkmaz tıpkı vakitte. Bunun tahlili de tekrar Kürt’e kalmış. Kürt sineması çatısı altında olan her işçi, direktöründen ışıkçısına, yapımcısından kostümcüsüne kadar herkes daha fazla çalışmalı ki bu muvaffakiyet durumu gerçekleşebilsin. Elbette bu bahisleri sürece biçimi de kıymetli fakat sinemanın başka tarafı da teknik bir alan.

Nihayetinde şu söylenebilir: Kürt belgesel ve kurgu direktörleri daha az ajite ve propagandist bir yol bulmalılar ki Kürt’ün gerçekliğini daha tesirli bir formda perdeye aktarabilsinler. Örneğin, Rêber Doskî’nin belgesellerinde olduğu üzere observation bir yol olabilir ve kurgusal olan sinemalar için ise diğer bir işleniş biçimi oluşturulabilir. Roboskî, Kobanê, Zîlan, Enfal, Sur, Dersîm, Şengal ve daha birçok kırılma hala Kürt direktörlerinin boynunda asılı durmakta. Her biri için onlarca kadraj kurulmalı. Çekilmeyi bekleyen yüzlerce kıssa…

Fatoş Stêrk: Kürt sinemalarına baktığımız vakit çoğunluk olarak aşikâr başlı bahisler görüyoruz yıllardır. Kürt sineması deyince de göç, hudut, asimilasyon, devlet baskısı vb. temalar canlanıyor başımızda. Aşağı üst dört kesim Kürdistan’daki sinemacıların ortaklaştığı temalar bunlar. Güney Kürdistan’da Enfal’i, Kuzey Kürdistan’da Roboski’yi, Rojava ve Doğu Kürdistan’ında tekrar sinemamız misal temalar etrafında şekilleniyor. Siyasi ve daha öteki fizikî sıkıntılardan dolayı gösterim yapma, sineması dağıtma ve yayma eskiye göre çok daha güzel bir noktada. Bilhassa dijital dünyanın hayatımıza girmesiyle Kürt sinemaları daha çok yayılıyor ve daha çok izleyici ediniyor. Kürt sinema şenliklerinin artmasıyla da öykülerimizin dünyanın farklı salonlarında gösterilmesi arttı ve artıyor.

‘YÜZLERCE İNSAN BİRİNCİ DEFA KÜRTÇE SİNEMA İZLEDİ’

Bu şenlikte en çok puan toplayan ve yıldızı parlayan Kürt direktör hangisiydi? İzleyici tarafından nasıl karşılandı?

Armanc Dayan: Bu sorunun karşılığı iki farklı biçimde verilebilir. Birincisi direktörün başarısı üzerinden bir yanıt, oburu şenlik uyumu başarısı üzerinden bir karşılık. İkincisinden başlamak gerekirse şenliğin kendisi Kürt direktörlerine büyük puanlar kazandırdı. Online platform olması, herkese açık olması ve on partneriyle geniş bir kitle yaratan başarısı hasebiyle yalnızca Kürtler değil diğer halklar tarafından da takip edildi ve dayanılmaz dönüşler yapıldı. Örneğin Japonya’dan, Amerika’dan, Almanya’dan birçok kişinin beğenisini topladı. Şenlik sayesinde tahminen de birinci kere yüzlerce insan Kürtçe bir sinema izlemiş oldu. Bunların hepsi bu ortak işin sonucu olarak Kürt direktörlerine puan toplattı ve tıpkı vakitte Kürt direktörlerinin muvaffakiyetini dünyaya tanıttı. Burada başta Londra Kürt Sinema Şenliği ve öteki dokuz partnere teşekkür edilmesi gerek.

Öte yandan kendi başarısı olarak yıldızı parlayan birçok Kürt direktör oldu. Fakat isim vermeden bir şey söylemek gerek. Ajite olanın dışında bir şey demek gerek. Gerçek olan şeyi. Tüm külfetlere, yaptırım ve sansürlere, bütçesiz olma durumlarına karşın Kürt direktörü başarılıdır. Zira şartları elverişli hale getirip sinemasını tamamlayabilmiştir.

Toplumsal medya ağlarında, şenlik platformunda ve bizim fasikülümüzde yıldızı daha da parlayan ya da ön plana çıkan birkaç ismi şöyle sıralayabilirim: Rêber Doskî, Kazim Öz, Şewket Emîn Korkî, Muhammadreza Erdelan, Şero Hindê, Mehmet Ali Konar, Buyruk Xulamî, Rehîm Ahmedzade, Taha Karîmî ve Îbrahîm Selman.

Fatoş Stêrk: Biz fasikülde izleyiciye favoriniz hangi direktör diye bir soru sormuştuk. Rêber Doskî, Şewket Emîn Korkî, Mehmet Ali Konar, Kazım Öz, Muhammedreza Erdelan üzere isimler ön plana çıktı lakin birçok kişi de öbür direktörlerin sinemaları üzerine uzun uzun yazılar ve değerlendirmeler yazdı.

‘KÜRDİSTAN’IN EN BÜYÜK ŞENLİĞİ ROJHILAT’TA YAPILABİLİRDİ’

Ödüllere baktığımızda, en fazla mükafatı Doğu Kürdistan toplamış. Doğu Kürdistan’ın tiyatro alanında da ön planda olduğunu biliyoruz.

Armanc Dayan: Kürdistan’ın Rojhilat bölgesinin kültürü yaşatma ve lisana getirme konusundaki başarısı mütemadiyen güzeldir. Aslında işgal edilmiş ve paylaştırılmış Kürdistan’ın her tarafında çok güçlü eserler var. Elbette bunun perdeye aktarılması gerek ve Rojhilat bu şenlikte daha fazla ön plana çıkmış durumda. Bu alkışlanması gereken bir muvaffakiyet ve hisse edilmiş öteki bölgelerin de böylesi güçlü eserler vermesine gereksinim var.

Fatoş Stêrk: Dünya sineması, edebiyatı ve sanat alanında Rojhilat, Kürdistan’ın en değerli modülü. Animasyon alanında benim de çok sevdiğim birkaç direktör var ve onların tamamı Doğu Kürdistan’dan. Edebiyatlarının çok güçlü olmasının sinemaya tesirinin çok büyük olduğunu düşünüyorum. Hem kıssaları ele alma biçimleri hem de oyunculuk alanında çok başarılılar keza en uygun erkek oyuncu mükafatını de Rojhilatlı bir aktör aldı. Siyasi olarak daha rahat bir atmosferleri olsaydı eminim çok daha büyük işler yaparlardı. Tahminen Kürdistan’ın en büyük şenliği bile orada yapılabilirdi.

‘ZAMANLA, KRİTİK YAPMA KÜLTÜRÜMÜZ OTURACAK’

Biz Temaşe’nin belge sayısında şunu gördük: Sinema ile uğraşanlar, yazıp çizenler neden kendi fikir ve niyetlerini yazmak yerine izlediği sineması olduğu üzere okuyucuya aktarıyor? Sinema yazılarında sinemanın öyküsünü çok fazla açık etmeden özgün bir fikir vermesi gerektiği vurgulanıyor. Fakat Kürtçe sinemalarla ilgili yazılan yazıları okuyan okuyucu, fikir ve kanılardan çok sinemaların her karesinin yazıldığını görüyor.

Armanc Dayan: Kürt sinemasının gereksinim duyduğu en kıymetli şeylerinden birisi de sinema muharrir ve çizerleridir. Nasıl ki Kürt sinemasında kaygı edilen şeyin sonucuna odaklanılıyorsa sinema yazılarında da bu bocalama devam etmekte. Kürt edebiyatı dahilinde tenkit yazıları çok iken bunu sinema alanında görmüyor olmamızın da birtakım sebepleri var elbette. Kürtlerin kendini tabir etmek için kamerayı eline alması bile 30-35 yıl önceye dayanıyor. Bu durumun düzelmesi için vakte muhtaçlık var diye düşünüyorum. Natürel ayrıyeten Kürt sineması üzerine akademik çalışmalar yapan beşerler da var. Örneğin, Mardin/Artuklu’da böylesi bir alan sunuluyor. Çok yakında bol tartışmalı, çok sesli ve tenkitleri güçlü metinler önümüzde olacak. Kürt sineması emekleme periyodunu tamamlamış bir çocuk misali güçlü sinemalarıyla geliyor. En azından ben bu türlü öngörüyorum.

Fatoş Stêrk: Çok değerli bir soru ve birebir vakitte bizim de önemli bir meselemiz. Ben bunu şu formda değerlendiriyorum: Şimdi oturmuş bir tenkit yazma, kritik yapma kültürümüz yok. Bunun yanı sıra sinema hayatımıza bu kadar yeni girmişken sinema alanında yazmak kıymetlendirmek, kritik yapmak vakit isteyen bir durum. Şu anda Kürt sineması alanında akademik manada çalışan ve ders veren yalnızca Yılmaz Özdil var. Elbette birçok isim daha Kürtçe sinema yazılar yazıyor fakat tenkit alanında şu şahıslar var diyebileceğimiz bir noktada değiliz. Sinema alanında yazmak çok yeni olduğu için ben sinemaları anlatmalarını olumlu buluyorum. Vakitle, yazma ve kritik yapma kültürümüz oturunca eminim çok düzgün eleştirmenler de olacak

BENZER KONULAR