Dernekler Yönetmeliği’nin fişleme maddeleri iptal edildi

Nurettin Öztatar Mülkiyeliler Birliği’nin açtığı davada, Dernekler Yönetmeliği’ndeki iki unsur Danıştay tarafından iptal edildi. Mülkiyeliler …

22 Eylül 2021 62 views 0
reklam

Nurettin Öztatar

Mülkiyeliler Birliği’nin açtığı davada, Dernekler Yönetmeliği’ndeki iki unsur Danıştay tarafından iptal edildi.

Mülkiyeliler Birliği, şu münasebetlerle iptal müracaatında bulunmuştu:

“Temel hak ve özgürlüklerin lakin bir Kanuna dayanılarak sonlandırılabileceği, Kanunun sessiz olduğu bir hususta direkt yönetmelikle düzenleme yoluna gidilemeyeceği, 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 19. unsurunda, derneklere beyanname verme yükümlülüğü getirildiği ve beyannamede bulunması gereken konuların açık bir halde düzenlendiği, beyannamede faaliyet ve gelir sarfiyat süreçlerinin sonuçlarının gösterileceği konusunun düzenlendiği, münasebetiyle üyelere ait bilgilerin ve üyelerin şahsî bilgilerinin beyannameye eklenmesinin öngörülmediği, birebir Kanun’un 23. unsurunun, derneklere genel konseyi izleyen 30 gün içinde idare şurası ve kontrol heyeti ile derneğin öbür organlarına seçilen asıl ve yedek üyeleri mülki yönetim amirlerine bildirme yükümlülüğü getirdiği, idare ve kontrol heyeti ile derneğin öbür organlarına seçilen asıl ve yedek üyelerin bildirimin konusunu oluşturduğu, Kanun’un bildirime tabi tutmadığı şahısların Yönetmelikle bildirime tabi tutulamayacağı, üyeler ile üyelerin kimlik bilgilerini ve üyelik durumlarını mülki amire bildirme zaruriliği getirmenin örgütlenme özgürlüğüne müdahale manasına geldiği, bu bilgilerin hangi emelle kullanılacağının muhakkak olmadığı, şahsî bilgilerin korunması hakkının ihlal edildiği.”

TETKİK HAKİMİ VE SAVCI DA İPTAL GÖRÜŞÜ BİLDİRMİŞTİ

Danıştay 10. Dairesi, yönetmeliğin 1 ve 2. Unsurlarının iptaline karar verdi. Danıştay Tetkik Hakimi ve Danıştay Savcısı da iptal tarafında görüş bildirmişti.

Dava konusu Yönetmeliğin 1. unsuru ile Dernekler Yönetmeliğinin 83. Unsuruna 8. fıkra eklenmiş ve “Dernek Beyannamesinin “Üye ve Çalışan Bilgileri” başlıklı üçüncü kısmının 1. sorusundaki “1.2.Gerçek Kişi Üyelerin:” ve “1.3.Tüzel Kişi Üyelerin:” alt başlıklı tablolarında belirtilmesi istenilen bilgiler, dernek üyeliğine kabul edilme yahut üyelikten çıkma ya da çıkarılma yahut üyeliğin zaten sona ermesi durumlarında, birinci fıkrada belirtilen beyanname verme müddeti beklenmeksizin süreç tarihini izleyen 30 gün içinde Dernekler Bilgi Sistemi (DERBİS) üzerinden bildirilir. DERBİS kullanıcısı olmayan dernekler bu bilgileri birebir tarz ve müddet içinde mülki yönetim amirliğine yazılı olarak bildirirler.” kararı getirilmişti.

Yönetmeliğin 2. unsuru ile Dernekler Yönetmeliğinin Ek-21’inde yer alan Dernek Beyannamesi’nin ”Üye ve Çalışan Bilgileri” başlıklı üçüncü kısmının 1. Sorusu değiştirilmiş ve sayfanın sonuna dipnotlar eklenmişti.

‘ÖZEL ŞAHSÎ DATALARIN İSTEK OLMADAN İŞLENMESİ YASAKLANMIŞTIR’

Danıştay 10. Dairesi kararında “6698 sayılı Şahsî Bilgilerin Korunması Kanunu’na nazaran, kimliği muhakkak yahut belirlenebilir gerçek bireye ait her türlü bilgi şahsî bilgi olup, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, özel nitelikli şahsî bilgi olarak tanımlanmış ve özel nitelikli şahsî bilgilerin, ilgililerin açık isteği olmaksızın işlenmesi yasaklanmıştır” hatırlatması yapıldı.

“Dernek üyelerinin ya da hukuksal kişilikleri temsil eden gerçek bireylerin T.C. numaralarının, şahısların mesleklerinin, tahsil durumlarına ilişkin bilgilerin özel nitelikli ferdî bilgi olduğunun kabulü gerekmekte olduğundan şahsî bilgilerin ve özel nitelikli şahsî bilgilerin açık isteği alınmadan işlenmesinin özel kanunla yasaklandığı görülmektedir” denilen kararda, Dernekler Kanunu ile derneklere kontrolün sağlanmasına yönelik bir beyanname düzenleyip, verme yükümlülüğü getirildiği lakin derneğin faaliyetleri ana öge olarak dikkate alındığında üyelerine ilişkin ferdî bilgi ve özel nitelikteki ferdî bilgilerinin bu kapsamda kıymetlendirilmesine imkan bulunmadığı belirtildi.

Danıştay kararında şöyle denildi: Her ne kadar Dernekler Kanunu’nun 23. unsurunda, 25/03/2020 tarih ve 7226 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle; dava konusu düzenlemeden çok sonra Dernek organlarına seçilen asıl ve yedek üyeleri yanında üyeliğe kabul edilenler ile üyeliği sona erenlerin de ismi, soyadı, doğum tarihi ve kimlik numarası ile üyeliğe kabul edilme ve üyeliğin sona erme tarihinden itibaren kırk beş gün içinde merkezinin bulunduğu dernekler ünitesine bildirmek yükümlülüğü ve kelamı edilen bildirimlerin formu, içeriği ve gerekli dokümanların yönetmelikte düzenleneceğine ait karar getirilmiş ve mevcut Yönetmeliğe yasal destek oluşturulmuş ise de, yasalar “Yasaların Geriye Yürümezliği İlkesi” uyarınca yürürlük tarihlerinden sonraki olay, süreç ve aksiyonlara uygulanmak üzere çıkarıldıklarından ve yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukukî durumlara tesirli olamaması, “Kazanılmış Hakların Korunması” prensibinin gereği olduğundan, dava konusu Yönetmelikle yapılan düzenleme tarihinden sonra Kanunla yapılan düzenlemenin dava konusu Yönetmeliğe destek oluşturduğunun kabulü mümkün değildir” denildi.

ÖZEL HAYATIN SAKLILIĞI VE ŞAHSÎ BİLGİLERİN KORUNMASI HAKKI

Anayasa’nın “Özel Hayatın Gizliliği” başlıklı 20. unsuruna 7/5/2010 tarih ve 5982 sayılı Kanun’un 2. unsuru ile getirilen Ek fıkrada yer alan “Herkes, kendisiyle ilgili şahsî dataların korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili şahsî datalar hakkında bilgilendirilme, bu datalara erişme, bunların düzeltilmesini yahut silinmesini talep etme ve gayeleri doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Ferdî bilgiler, lakin kanunda öngörülen hallerde yahut kişinin açık isteğiyle işlenebilir. Ferdî bilgilerin korunmasına ait temel ve yollar kanunla düzenlenir.” kararına dikkat çekilen Danıştay kararında bu karar uyarınca yasa koyucu tarafından çıkarılan Şahsî Bilgilerin Korunması Hakkında Kanun ile, şahısların dernek, vakıf ya da sendika üyeliği ile ilgili dataları özel nitelikli şahsî bilgi olarak kabul edilmiş ve özel nitelikli şahsî bilgilerin, ilgilinin açık isteği olmaksızın işlenmesinin yasaklanmış olduğu belirtildi.

Anayasa ve Kanun kararları gereği, Kanunda düzenlenmediği halde, davalı yönetime tanınan yetkinin sonlarını genişleten ve ferdî bilgilerin ve özel nitelikteki şahsî dataların açık istek alınmadan işlenmesini sağlayacak dava konusu düzenlemede türel isabet bulunmadığına yer verilen Danıştay kararında “dava konusu Yönetmelik değişikliğinde hukuka, mevzuata ve kamu faydasına uyarlık bulunmamaktadır” denildi.

Danıştay 10. Dairesi yönetmeliğin 1 ve 2. hususlarını 15 Nisan 2021 tarihinde iptal etti. Karara iki üye olumsuz oy kullanarak karşı oy yazısı yazdı.

BENZER KONULAR