ABD’nin ambargo uyguladığı Venezuela ve İran ile imtihanı

ABD, Ukrayna saldırısı nedeniyle çeşitli yaptırımların gündeme geldiği Rusya’ya doğalgaz ve petrol ticaretine ambargo koyarken, daha evvel …

10 Mart 2022 56 views 0
reklam

ABD, Ukrayna saldırısı nedeniyle çeşitli yaptırımların gündeme geldiği Rusya’ya doğalgaz ve petrol ticaretine ambargo koyarken, daha evvel ambargo uyguladığı Venezuela ve İran’a bu kere yeşil ışık yaktı.

ABD’den bir heyetin geçen hafta Venezuela başkanı Nicolas Maduro hükümetiyle görüştüğü basına yansırken Putin yanlısı Maduro’nun nasıl hal alacağı şimdi netlik kazanmış değil. ABD 2019 yılında ülkedeki siyasi krizide Maduro’nun istifasını isteyerek kendisini lider ilan eden Juan Guaido’yu desteklemiş, ülke aleyhine fakat Guadio lehine adımlar atmıştı.

Mal varlıkları rakibe

Venezuela’daki siyasi çalkantılar periyodunda dönemin ABD Lideri Donald Trump, Venezuela hükümetinin ülkesindeki tüm mal varlıklarını dondurmuş, başkanlık kararnamesiyle bu mal varlıklarıyla ilgili rastgele bir süreç yapılmasını da yasaklamıştı.

Kararnameyle Venezuela Devlet Lideri Nicolas Maduro üzerindeki istifa baskısını artırmak amaçlanmış ve ülke iktisadına önemli ziyanlar verecek kararlara imza atılmıştı.

En büyük kaynak kurudu

O devir uygulanan ambargo ile dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip olan Venezuela, ekonomik krizin derinleşmesi sonucu bu kaynaklarını gereğince faal biçimde kullanamaz hale geldi.

ABD’nin Venezuela’dan aldığı petrolün ölçüsü süratle azaldı. Hudutlu bir halde ABD merkezli güç şirketlerinin Venezuela’dan günlük aldığı 500 bin varil petrol ithal edilebildi. 2019’da da ülke gelirlerinin yüzde 96’sını oluşturan ham petrol ticaretine kıymetli bir darbe vuruldu. Ticaret yarıdan fazla azalarak yüzde 41 seviyesine geriledi.

ABD, Venezuela’nın petrol gelirlerini ve ABD’deki mal varlıklarını kendisini süreksiz lider ilan eden Guaido’ya yönlendireceğini açıkladı.

Kanıtlanmış petrol zengini

Dünyanın en büyük petrol rezervine sahip ülkesi Venezuela, yaklaşık 303 milyar 200 milyon varil kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip. Sahip olduğu bu rezerv ile dünya petrolünün yüzde 17,7’sini elinde bulunduruyor. Buna rağmen ülkenin global petrol üretimindeki hissesi sırf yüzde 2,3 düzeyinde. Venezuela’da 2007’de 3 milyon 237 bin varil olan günlük petrol üretimi 2017’de 2 milyon 110 bin varile düştü.

Venezuela doğalgaz rezervleri bakımından da dünyanın önde gelen ülkeleri ortasında yer alıyor. Ülke 6,4 trilyon metreküp doğalgaz rezerviyle dünyada yedinci sırada bulunuyor.

Bir kriz oburunu doğurdu

Son 50 yıllık süreç dikkate alındığında çabucak her olay ya değerli bir güç krizinin akabinde yaşandığı ya da tam aksine bir süreçle, önemli bir gelişme sonrasında güç krizlerinin ortaya çıktığı görülüyor.

ABD’nin, Rusya’ya uygulamak istediği petrol ambargosu sonrasında ortaya çıkacak güç açığını kapatmak gayesiyle ikinci pazarlığı İran ile yürüttüğü biliniyor.

ABD Lideri Biden, selefi Trump’ın, İran’ın nükleer programıyla ilgili yapılan muahededen çekilerek İran’a petrol ambargosu başlatmasını yanılgı olarak niteledi bile. İngiltere, Ukrayna savaşının patlamasının çabucak akabinde, İran’la muahedenin çok yakın olduğunu ilan ederken, ABD, yeni muahedeyi kabul ederek ambargoları kaldırmayı hedefliyor. İran’la 2015’te Viyana’da yapılan mutabakata ABD, İngiltere, Çin, Rusya ve Almanya taraftı. Muahededen çekilen ABD, günümüzdeki müzakerelere dolaylı katılıyor.

Petrol gelirine bağımlı

İran’da petrol gelirleri hükümetin en kıymetli gelir kalemini oluşturuyor. Bütçenin yüzde 60’ı, ithalatın ise yüzde 80’i petrol gelirlerine bağımlı durumda. Ayrıyeten, besin güvenliği ve arzı da petrol geliriyle yapılan ithalattan elde edilen Dövize bağımlı. İran’ın petrol ihracatı sayıları incelendiğinde uzun yıllar içinde dalgalı bir seyir izlediği görülüyor. Ülke, Ekim 2016’da günde 2,44 milyon varil, 2017 yılında günde 2,1 milyon varil, Eylül 2018 itibariyle günlük 1,7 milyon varil, Aralık 2019 itibariyle ise günde 300 bin varil civarı petrol ihracatı yapabilmişti.

Ülkenin siyasi hayatındaki çalkantılara, uygulanan yaptırımlara paralel olarak petrol üretimi de değerli dalgalanmalar yaşadı. Üretim kapasitesi yaklaşık 4,8 milyon varil/gün olarak belirlinmiş durumda.

Doğalgazda 2. büyük rezerv

İran, Rusya’nın akabinde dünyanın en büyük ikinci doğalgaz rezervine sahip. Dünya kanıtlanmış doğalgaz rezervlerinin yüzde 17’si, OPEC rezervlerinin ise üçte biri İran’da. İran, ABD ve Rusya’dan sonra dünyadaki üçüncü büyük gaz üreticisi.

Ticaret kısıtlı

İran, dünya doğalgaz piyasasında boru çizgileri aracılığıyla ticaretin yüzde 1’inden daha azınıkontrol ediyor. İran’ın doğalgazını hala komşu ülkelerin dışında bir ülkeye satamadığı, kısıtlı bir biçimde bu ülkelerle ithalat ve ihracat alanında işbirliği yapabildiği biliniyor.

Güç ve finansa yasak

ABD idaresi güç, finans ve deniz nakliyeciliği bölümlerini kapsayan yaptırımları uygulamaya aldı. İran Ulusal Petrol Şirketi ve iştiraklerinin milletlerarası faaliyetleri kısıtlayacak yaptırımlarla, büyük ölçüde petrol ihracatına dayanan ülke iktisadının can damarı kesildi.

Yaptırım paketinde, İran hükümetinin, ABD doları satın alması, altın ve pahalı madenlerle ticaret yapması yasaklandı.

İran’ın çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv dalına yaptırım uygulandı. Tahran’a sivil havacılık yaptırımları geri getirildi. Yaptırımlar kapsamında İran’ın yolcu uçakları ve uçak kesimi ithalatı engellendi.

Türkiye’ye uçan İranlı havayolu şirketlerine akaryakıt verilmedi. İran’ın para ünitesi tümen üzerinden ülke dışında gerçekleşecek değerli süreçlere kısıtlamalar uygulandı.

ABD’ye İran tarafından yapılan el üretimi halı ve besin eserlerinin ihracatı yasaklandı. İran’ın dış borcuna bağış yapılması ve satın alınmasına yaptırımlar kapsamında yasak getirildi.

Yabancı finansal kuruluşlarının İran Merkez Bankası ve İranlı başka bankalarla süreç yapmasını da yaptırımlara tabi hale getirildi.

Ayrıyeten, bankalar ortasındaki milletlerarası fon transferlerini düzenleyen SWIFT sisteminin, ambargo uygulanan tüm İranlı finans kuruluşlara kapatılmaması halinde ABD’nin yaptırımlarına maruz kaldı.

BENZER KONULAR